Wzgórze Wawelskie

Wawel to jedno z najważniejszych miejsc na historycznej mapie Polski. Wizyta w Wawelskim Zamku i Królewskiej Katedrze to lekcja historii Polski w pigułce. Wawel bowiem do początków XVII w. był główną rezydencja królewską, centrum politycznym i artystycznym. W tutejszej Katedrze znajduje się największa w Polsce nekropolia królewska.

Katedra Królewska

Katedra Królewska na Wzgórzu Wawelskim była głównym kościołem koronacyjnym królów polskich i miejscem ich wiecznego spoczynku. Dziś to jedna z największych nekropolii królewskich w Europie! Świątynię wzniesiono po 1000 roku, kiedy to w Krakowie utworzono biskupstwo. Nic dziwnego, że Wawel przez wieki był jednym z najważniejszych ośrodków religijnych w kraju. Był nie tylko siedzibą biskupa, ale i ważnym centrum pielgrzymkowym za sprawą relikwii świętych, które spoczęły w Katedrze (m.in. św. Stanisław, bł. Wincenty Kadłubek, św. Jadwiga). Na miejscu świątyni w XII w. wzniesiono kolejną Katedrę (jej pozostałości widoczne są do dziś m.in. w Wieży Srebrnych Dzwonów). W 1 poł. XIV w. z fundacji Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego zbudowano nową gotycką świątynię – stanowi ona dominantę dzisiejszej bryły Katedry. Malownicza sylweta Katedry Królewskiej to rezultat licznych przebudów, jakich dokonywano na przełomie XII – XIX w. Dzisiejszy kościół to urokliwa mozaika wież, kaplic, portali budowanych w kolejnych epokach: średniowieczu, renesansie i baroku. Jest niezwykłym skarbcem rozmaitych dzieł sztuki.

Wchodząc do katedry zwróćcie uwagę na ogromne kości wiszące po lewo przed głównym portalem. Badania dowiodły, że to kości prehistorycznych zwierząt: mamuta, nosorożca i wieloryba, które znaleziono ponad 400 lat temu w okolicach Wawelu. Wg tradycji dopóki kości te będą wisieć u wrót Katedry nie nastąpi koniec świata.

Ołtarz św. Stanisława

Pośrodku Katedry wznosi się ołtarz św. Stanisława, nazywany często Ara Patriae – Ołtarz Ojczyzny. Wzniesiony był w XVII w. wg projektu Giovanniego Trevano. Pod kopułą, wspartą na czterech kolumnach znajduje się srebrna trumna (Gdańsk, XVII w.), w której spoczywają szczątki biskupa krakowskiego Stanisława, zamordowanego w 1079 r. na polecenie Bolesława Śmiałego. Historia konfliktu między królem a biskupem, a także sama śmierć Stanisława, wciąż owiane są tajemnicą i licznymi legendami. Faktem jest, że po śmierci krakowskiego biskupa król został wygnany z kraju, a w 1253 Stanisław został kanonizowany, stając się jednym z głównych patronów Królestwa Polskiego. Jego kult odgrywał ważną rolę w kulturze Polski i jest żywy do dziś. W dzień św. Stanisława organizowana jest procesja z relikwiami świętego – z Katedry na Skałkę, do miejsca jego męczeństwa. Przed ołtarzem św. Stanisława modlili się królowie, tu składano wojenne trofea. Pielgrzymka do miejsca kaźni biskupa była też ważną częścią ceremonii koronacyjnych w Katedrze.

W prezbiterium wznosi się barokowy ołtarz główny, zaprojektowany prze Giambattistę Gisleni w XVII w. Przed ołtarzem po prawo dostrzegamy tron z baldachimem. Używany był w XVIII w. podczas koronacji Augusta III Sasa w 1734 roku. Na ścianach nawy i prezbiterium podziwać możemy flamandzkie gobeliny z XVII w.

Wokół prezbiterium - Królewskie Nagrobki

Po wyjściu z prezbiterium skręcamy w prawo, zatrzymując się przed najstarszym nagrobkiem królewskim w tej świątyni – nagrobkiem Władysława Łokietka (zm. 1333). Prezentuje on typowy schemat średniowiecznego sarkofagu: na płycie nagrobnej spoczywa postać króla, odzianego w reprezentacyjne szaty i z atrybutami władzy. Skierowana jest na wschód – ważny symbol w średniowieczu (w średniowiecznych kościołach ołtarz zawsze skierowany jest na wschód). Poniżej widzimy wyrzeźbione postacie płaczków.

Podążamy dalej obejściem wokół prezbiterium. Po lewo XVIII-wieczny ołtarz z czarnego marmuru, wykonany przez włoskiego artystę Francesco Placidiego, a w nim piękny gotycki krucyfiks z hebanu, nazywany często Czarnym Krucyfiksem (XIV w.) Ufundowała go Królowa Jadwiga. Czarny Krucyfiks uznawany jest za cudowny i od wieków przyciąga pielgrzymów. Wyrazem tego są wota złożone u stóp Ukrzyżowanego jako wyraz wdzięczności za doznane łaski czy uzdrowienia. Ołtarz od 1987 jest miejscem spoczynku Królowej Jadwigi, kanonizowanej w 1997 roku przez Jana Pawła II. Poniżej krucyfiksu znajduje się mała trumienka ze szczątkami świętej. U stóp Chrystusa zawieszona jest kopia strzemienia ofiarowanego przez Jana III Sobieskiego. Należało ono do Kara Mustafy, wezyra armii tureckiej pokonanej przez polskiego króla w bitwie pod Wiedniem w 1683 roku. Oryginał przechowywany jest w katedralnym skarbcu.

Idąc dalej mijamy po lewo Kaplicę Najświętszego Sakramentu (nagrobek Stefana Batorego), po prawo zaś nagrobek Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Zatrzymujemy się przed barokowym nagrobkiem Jana III Sobieskiego. Na symbolicznym sarkofagu (trumna ze szczątkami znajduje się w kryptach Katedry) wyrzeźbiona jest scena Wiedeńskiej Victorii, sarkofag zaś podtrzymywany jest przez tureckich niewolników – wymowny symbol zwycięstwa króla nad Otomanami.

Skręcamy w prawo i zatrzymujemy się przed nagrobkiem Kazimierza Wielkiego (zm. 1370), wykonanym w XIV w. z węgierskiego czerwonego marmuru. Jak głosi przysłowie król ten zastał Polskę drewnianą, zostawił murowaną, przyczyniając się do dynamicznego rozwoju Królestwa. U stóp króla spoczywa lew, symbol władzy i potęgi. Warto zwrócić uwagę na pas zbroi w kształcie fortyfikacji. Nawiązuje on do licznych fundacji króla, za sprawą którego ufortyfikowano wiele miast. Za nagrobkiem Kazimierza Wielkiego po prawo stoi symboliczna szklana trumna z królewskimi regaliami (berło oraz jabłko), należącymi do Królowej Jadwigi. Za nią widzimy symboliczny nagrobek świętej wykonany na pocz. XX w. przez Antoniego Madeyskiego.

Kaplica Zygmuntowska

Jednym z najpiękniejszych dzieł w Katedrze Królewskiej jest unikalna kaplica grobowa Jagiellonów (naprzeciw symbolicznego nagrobka Jadwigi), dzieło wybitnego artysty włoskiego Bartolomea Berecciego. Nazywana jest często Perłą Renesansu i stanowi jeden z najznamienitszych przykładów sztuki renesansowej w Północnej Europie. Wzniesiono ją w latach 1517-33. Kaplicę przekrywa monumentalana kopuła – symbol nieskończoności, ściany zaś dekorują arabeski i groteski o symbolicznych motywach. W Kaplicy po prawo znajduje się piękny renesansowy nagrobek: w niszy po arkadą spoczywają posągi ostatnich Jagiellonów – Zygmunta I Starego oraz jego syna Zygmunta Augusta. Dekoracja Kaplicy, z licznymi posągami świętych o postaci biblijnych tworzy skomplikowany program ideowy odpowiadający filozofii nowej epoki – renesansu i gloryfikujący dynastię królewską. W Kaplicy warto zwrócić uwagę na płytę nagrobną Anny Jagiellonki oraz niezwykły XVI-wieczny ołtarz wykonany ze srebra i złota przez norymberskich artystów.

Przechodząc dalej mijamy barokową Kaplicę Wazów oraz nagrobek Władysława Jagiełły (zm. 1434), jeden z najpiękniejszych średniowiecznych nagrobków w Katedrze i doskonały przykład XV w. sztuki włoskiej. I w tym nagrobku roi sie od symboli: głowa króla spoczywa na lwie (symbol władzy), a jego stopy na smoku - symbol zwycięstwa nad złem. Zanim zejdziemy do krypt watro zatrzymać się przed Kaplicą Trójcy Świętej, w której spoczął Kazimierz Jagiellończyk (nagrobek autorstwa Wita Stwosza). Ściany kaplicy pokrywa unikalna dekoracja – bizantyńskie freski z XV w., dzieło malarzy z Pskova.

Dzwon Zygmunta

Będąc w Katedrze nie zapomnijcie wspiąć się na wieżę, by zobaczyć słynny Dzwon Zygmunta! To największy stary dzwon w Polsce i jeden z najważniejszych krakowskich symboli. Zawieszony został w 1521 r., a ufundowany przez Zygmunta I zwanego Starym. Dzwon waży 11 ton, a jego serce – ponad 400 kg! Bicie dzwonu oznajmiało niegdyś najważniejsze wydarzenia w Królestwie, w tym uroczystości religijne. Dziś możemy usłyszeć go kilkanaście razy w roku, w najważniejsze święta narodowe (11 listopada, 3 maja), święta kościelne (Wielkanoc, Boże Narodzenie, dzień św. Stanisława, dzień św. Zygmunta). Dzwon Zygmunt bije także 2 listopada, gdy na Wawelu odbywa się msza za polskich królów. Wg tradycji Dzwon Zygmunta spełnia życzenia – trzeba tylko dotknąć jego serca (lewą ręką!).

Zamek Królewski

Dziedziniec Zamku Królewskiego zachwyca skalą i rozmachem. Uznanwany jest za jeden z najlepszych przykładów architektury renesansowej w Środkowej Europie. Pamiątkowe zdjęcie z dziedzińcem arkadowym w tle to obowiązkowy souvenir z Krakowa! Na dziedziec zamku wchodzimy przez renesansową bramę z łacińską inskrypcją Si Deus Nobiscum Quis Contra Nos (Jeśli Bóg z nami, któż przeciw nam?).

Najstarsze pozostałości monarszej rezydencji na Wawelu datowane są na XI w. Średniowieczny zamek został rozbudowany za Kazimierza Wielkiego. Gotycka rezydencja spłonęła jednak częściowo podczas pożaru pod koniec XV w. Odbudowa zamku w 1 poł. XVI w. nadała mu nowoczesny, renesansowy wygląd. Renesansowy zamek miał trzy kondygnacje. Ściany najwyższej dekorowane były malowidłami (pozostałości widoczne do dziś). Otwarte krużganki tworzyły malowniczy arkadowy dziedziniec. Warto zwrócić uwagę na pięknie dekorowane okno w zachodnim skrzydle. Zamek sprawia wrażenie monumentalnej budowli. Łatwo jednak wyobrazić sobie, że na ówczesnym Wawelu robiło się ciasno, wzgórze bowiem roiło się od licznych budowli: stała tu Katedra, ale i liczne średniowieczne kościoły, fortyfikacje, wieże i ogrody. Z tego powodu południowe skrzydło zamku to tylko... atrapa! Genialny pomysł architekta – ekran, za którym nie kryją się żadne komnaty, pozwolił na kunsztowne zamknięcie perspektywy dziedzińca i rozwiązał problem z brakiem przestrzeni pod budowę ogromnej rezydencji...

Rozkwit kultury i sztuki renesansowej na Wawelu wiązał się z przybyciem na dwór królewski włoskiej księżniczki Bony Sforzy, która w 1518 roku poślubiła króla polskiego Zygmunta I. Wówczas na królewskim dworze zjawiło się wielu znamienitych włoskich artystów, filozofów i poetów. Jednym z czołowych architektów włoskich pracujących przy budowie renesansowego zamku był Bartolomeo Berecci (budowniczy Kaplicy Zygmuntowskiej).

Królewskie Komnaty

Zamek Królewski funkcjonuje dziś jako muzeum. Wewnątrz zwiedzić można: komnaty królewskie, prywatne apartamenty, Skarbiec Koronny i Zbrojownię oraz wystawę Wschód na Wawelu ze zbiorami sztuki Dalekiego Wschodu, a także Turcji i Persji. Na każdą z wystaw obowiązuje osobny bilet (Skarbiec i Zbrojownia stanowią jedną ekspozycję).

Najczęściej odwiedzane są komnaty królewskie. Ekspozycja znajduje się na parterze (tu znajdowały sie mieszkanie i gabinety wielkorządcy) oraz na ostatnim piętrze, gdzie mieszczą się reprezentacyjne komnaty. Pierwsze piętro zamku zajmują prywatne apartamenty królewskie. W komnatach obejrzeć można częściowo zrekonstruowane wnętrza renesansowe i barokowe: kolekcję malarstwa włoskiego, królewskie portrety z XVI – XVIII w., zabytkowe sepety i inne meble, renesansową kamieniarkę. Przechadzając się po komnatach koniecznie trzeba przyjrzeć się słynnym głowom wawelskim, które pokrywają sklepienie Sali Poselskiej. To XVI-wieczne portrety rzeźbione w drewnie ukazujące rozmaite typy ludzkie. Spoglądając z sufitu na poselskie zgromadzenia w symboliczny sposób uczestniczyły w życiu politycznym dworu, obrazując tym samy ideę demokracji w Królestwie doby Jagiellonów. Warto także zwrócić uwagę na oryginalne XVI-wieczne freski pędzla Hansa Durera (brat Albrechta Durera). Najcenniejszą część ekspozycji stanowi kolekcja przepięknych XVI-wiecznych arrasów, wykonanych w Brukseli dla Zygmunta Augusta. To jedna z najważniejszych kolekcji tego typu dzieł w Europie.

english | polski